Modny trend zero waste, czyli koniec marnotrawstwa

Na granicy dwóch światów

Każdego roku miliony ton jedzenia trafiają na wysypiska śmieci, podczas gdy miliony ludzi na całym świecie cierpią z powodu głodu. Stojąc na skraju dwóch światów – jednego pełnego nadmiaru, drugiego zmagającego się z brakiem – obserwujemy paradoks ludzkiej egzystencji. Tam, gdzie jedni z nas toną w nadmiarze dóbr, inni codziennie walczą o przetrwanie. To zjawisko od dawna towarzyszy ludzkości, lecz dziś wydaje się być szczególnie palącym problemem. W dzisiejszym świecie, gdzie konsumpcjonizm kusi nas na każdym kroku, coraz bardziej zagłuszając głos rozsądku, stajemy przed jednym z największych wyzwań współczesnej cywilizacji – marnotrawstwem.

Jedzenie na straconej drodze

Marnowanie żywności to jedno z najbardziej rażących przykładów współczesnego marnotrawstwa. Marnowanie ma wiele przyczyn. Jedną z głównych jest nadmierny konsumpcjonizm i kultura wyrzucania. Społeczeństwo nauczyło się kupować więcej, niż jest w stanie zużyć, a następnie po prostu wyrzucać nieużywane przedmioty. Często żywność jest wyrzucana z powodu nadmiernego wyboru, niedoskonałych systemów dystrybucji i braku świadomości konsumenckiej. Cyprian Kamil Norwid pisał w wierszu „Moja piosenka”:

„Do kraju tego, gdzie kruszynę chleba

Podnoszą z ziemi przez uszanowanie

Dla darów Nieba….

Tęskno mi, Panie…”

Stoły naszych dziadków uginały się pod ciężarem skromnych, lecz wartościowych posiłków. Dla nich marnowanie było luksusem, na który nie mogli sobie pozwolić. – Pamiętam czasy, kiedy nawet skórka ziemniaka miała swoje zastosowanie – wspomina pani Maria, 87-letnia mieszkanka małej wsi. – Teraz widzę, jak ludzie wyrzucają pełne talerze jedzenia. Czasami mam wrażenie, że marnujemy więcej niż jemy.

Ukryty wróg naszej planety

Marnotrawstwo dotyka nie tylko jedzenia. Powszechne jest również marnowanie energii. Nieużywane urządzenia elektryczne w trybie czuwania i nadmierne zużycie energii w przemyśle są na porządku dziennym. Zasoby energetyczne, które mogłyby być efektywnie wykorzystane, są tracone w nieskończoność. Marnowanie zasobów jest plagą, która dotyka każdą dziedzinę naszego życia. Historia marnowania zasobów sięga głęboko w przeszłość, ale w dzisiejszych czasach, zanurzeni w kulturze konsumpcjonizmu, stajemy się coraz bardziej odlegli od zrównoważonego wykorzystania zasobów. Tradycyjne społeczeństwa miały silne więzi z naturą i wiedziały, jak efektywnie wykorzystywać dostępne zasoby. Zuzanna Skalska, która od lat analizuje trendy biznesowe, z sentymentem wspomina czasy, kiedy wszystko szyło się „na miarę”. – Przed erą industrializacji wszystko należało do rzemieślników: buty zamawiało się u szewca, sukienkę szyła krawcowa, palto kuśnierz… Pamiętam jeszcze, że u krawca można było „przerzucić” płaszcz na drugą stronę, żeby był jak nowy. Reperowanie było codziennością. Repasacja pończoch, naprawa zegarków, cerowanie – to były usługi, które zastępowały kupowanie nowych rzeczy. Kiedy zaczął się wielki przemysł, produkcja rzeczy zrobiła się tańsza – wspomina analityczka trendów. – I zaczęło się marnowanie. „Musimy nauczyć się doceniać to, co mamy i przestać traktować zasoby jako nieskończone” – twierdzą aktywiści społeczni. 

Świat wystawiony na wystawę konsumpcjonizmu

W kulturze, gdzie sukces mierzy się liczbą posiadanych rzeczy, nie dziwi fakt, że stajemy się zniewoleni przez konsumpcjonizm. Kupujemy więcej, niż potrzebujemy, a potem wyrzucamy, gdyż już się nam znudziło. To cykl, który pędzi nas w kierunku samozagłady. W dzisiejszych czasach konsumpcjonizm stał się religią, a centra handlowe – świątyniami. Wśród eksplozji reklam i kuszących promocji trudno zatrzymać się na chwilę i zastanowić, czy naprawdę potrzebujemy tego wszystkiego, co kupujemy. Hołdujemy zasadzie: „Kupuj, wyrzuć, kupuj ponownie”. Eksperci biją jednak na alarm, że to właśnie ten model doprowadził nas na skraj przepaści ekologicznej. Musimy zmienić nasze podejście do konsumpcji, zanim będzie za późno. 

Zero waste: filozofia życia

Filozofia zero waste oferuje nadzieję na lepszą przyszłość, gdzie szacunek dla zasobów naturalnych i prostota życia są kluczowe. Staje się coraz bardziej popularna, zyskując na znaczeniu w obliczu eskalacji problemu marnotrawstwa. Filozofia zero waste to nie tylko modny trend, to powrót do korzeni, do czasów, gdy szacunek dla zasobów był normą. To podejście, które kładzie nacisk na minimalizację marnotrawstwa, recykling, ponowne wykorzystanie i świadome podejmowanie decyzji konsumenckich. Minimalizacja odpadów, powrót do prostoty, świadome podejmowanie decyzji – to kluczowe elementy tej filozofii. „Zero waste to nie tylko moda, to sposób myślenia” – mówią eksperci od zrównoważonego stylu życia. „ To zmiana mentalności, która wymaga zaangażowania każdego z nas. Droga ku zero waste jest wyzwaniem, ale warto ją podjąć”. Filozofia zero waste staje się coraz bardziej popularna jako środek walki z marnotrawstwem. Minimalizacja odpadów, powrót do prostoty życia, recykling i ponowne wykorzystanie stają się kluczowymi elementami tej filozofii.

Tajemnica litrowego słoika

Bea Johnson – autorka książki „Pokochaj swój dom. Zero Waste Home, czyli jak pozbyć się śmieci, a w zamian zyskać szczęście, pieniądze i czas”, nie mogła dłużej patrzeć na tonący w śmieciach świat. „Dla mnie punktem zwrotnym było kilka dokumentów przedstawiających piękno Ziemi, a później zdjęcie martwego albatrosa, z którego brzucha wylewały się plastikowe śmieci, które zjadł” – powiedziała. Była tak zmęczona nadmiarem, że postanowiła „przechytrzyć system” oparty na konsumpcjonizmie. Długo zastanawiała się, jak zmniejszyć liczbę posiadanych rzeczy i produkowanych śmieci. To wcale nie było takie proste. Bea podjęła mnóstwo prób, ale w końcu się udało i roczną produkcję śmieci czteroosobowej rodziny zmieściła w litrowym słoiku! Dla porównania statystyczny Polak produkuje średnio 315 kg odpadów w ciągu roku, a Amerykanin 815 kg. Jak to zrobiła? Cała jej rodzina zaczęła żyć według pięciu prostych zasad: refuse, czyli odmawiaj rzeczy, których nie potrzebujesz, reduce – ograniczaj liczbę przedmiotów, których potrzebujesz, reuse, czyli używaj ponownie tego, co podlega konsumpcji, recycle – oddawaj do recyklingu wszystko, czego nie udało ci się odmówić, ograniczyć ani użyć ponownie, oraz rot, czyli kompostuj resztę. To, co w filozofii „zero waste” jest najważniejsze, to niekupowanie. To logiczne – im więcej kupimy, tym więcej mamy potem do wyrzucenia. Oczywiście nie chodzi o to, żeby wszystkiego sobie odmawiać, ale z rozwagą korzystać z dobrodziejstw cywilizacji. Odróżniać potrzeby od zachcianek. Czy na pewno potrzebuję nowej sukienki? –  warto czasem zadać sobie to pytanie. Może lepiej cieszyć się tym, co już się ma. Umieć rezygnować ze zbędnych rzeczy. W życiu nastawić się na tryb doświadczania zamiast posiadania. Zwolnić tempo. „Życie minimalisty pozbawione jest wszystkiego, co zbędne, by zrobić miejsce na to, co uwielbiasz i co sprawia ci przyjemność” – pisze w książce „Minimalizm. Żyj zgodnie z filozofią minimalistyczną” Leo Babauta, amerykański piewca prostego życia, bloger i pisarz. Najlepiej upraszczanie codzienności zacząć od redukcji przedmiotów. Leo już 15 lat temu osiągnął ideał – zredukował wszystkie swoje rzeczy do 42 przedmiotów: obrączki, dowodu osobistego, kluczy, dwóch notatników Moleskine, roweru, kasku, trzech par dżinsów, trzech par innych spodni, koszulek z długimi rękawami oraz 13 koszul, pięciu T-shirtów, paska, golarki, szczoteczki do zębów, kremu do golenia, butów do biegania, japonek, martensów i sandałów.

33 rzeczy niezbędne do dobrego życia

A gdyby tak się zastanowić, ile naprawdę potrzeba nam do dobrego życia? Leo naliczył 42, a ty? Jak wyglądałaby twoja lista? Jest na Netflixie film „Minimalism”, niezwykły dokument o naszym bezmyślnym życiu w pogoni za dobrobytem i przepychem. Bohaterka filmu – dziewczyna, która pracuje w reklamie – udowodniła, że wystarczą 33 rzeczy w szafie, by wyglądać naprawdę dobrze. Reklama to dość snobistyczne środowisko, w którym przedmioty określają status społeczny, luksusowe gadżety podnoszą twoją pozycję, podkreślają sukces w oczach innych. Dziewczyna postanowiła zrobić eksperyment – ograniczyła swoją garderobę do 33 rzeczy i na ważne spotkania z poważnymi klientami chodziła wciąż w tych samych ubraniach, jedynie różnie je komponując. I co się okazało? Przez 3 miesiące nikt się nie zorientował, że chodzi w tych samych ciuchach. Filozofia 33 rzeczy w szafie wygląda nieźle, ale kiedyś przychodzi moment, że znów pragniesz czegoś nowego – sukienki, butów, torebki.

Pułapka nagrody

W dużej mierze winowajcą jest nasz mózg. W psychologii takie nieustanne chcenie czegoś więcej nazywa się pułapką nagrody. Polega to na tym, że wewnętrzna bestia w postaci układu nagrody nigdy nie ma dość, a dawka bodźców, które sprawiają przyjemność, wciąż się zwiększa, bo nasz mózg oczkuje więcej i więcej. To, co cieszyło wczoraj, dzisiaj nie robi na nas większego wrażenia, bo dzisiaj oczekujemy czegoś extra, czegoś bardziej ekscytującego, większego, czegoś, co w odczuwalny sposób podniesie poziom dopaminy. Stąd kolejne buty, najnowszy iPhone czy czwarty czerwony sweter. Dlatego minimalizowanie potrzeb wcale nie jest takie proste. Nasz mózg nie jest tu dla nas wsparciem. Jak go oszukać? Szukać nagrody nie w rzeczach, a w relacjach, chwilach, wrażeniach. „Szczęście to stan bycia, nie posiadania” – twierdzi Angela Horn w swoim wystąpieniu na TEDx Cape Town. I obiecuje: „Zredukuj liczbę swoich rzeczy, a automatycznie podniesiesz wartość swojego życia”.

Minimalista w procesie

Lepiej korzystać niż posiadać, mniej znaczy więcej – twierdzą entuzjaści minimalizmu i ograniczą liczbę przedmiotów oraz potrzeb. I to na wszystkich płaszczyznach. Bo tu nie chodzi tylko o porządki w szafie, ale uporządkowanie wszystkich obszarów życia. Minimalista upraszcza dosłownie wszystko. Zaczyna od porządkowania rozkładu dnia, z którego wyrzuca niepotrzebne działania. Robi tylko to, co jest absolutnie konieczne, a w ten sposób wygospodarowuje czas na robienie tego, co czyni go szczęśliwym. Minimalista ogranicza jedzenie, by nie tylko jeść mniej i żyć zdrowiej, ale też wyrzucać mniej. Rezygnuje z toksycznych lub nic nie wnoszących do jego życia relacji, by w ten sposób zyskać czas na dobre rzeczy i dobrych ludzi. Bo czas to najcenniejszy i ograniczony zasób. Peter Lawrence, bohater filmu The Happy Minimalist twierdzi: „Zawsze możemy sprawdzić, ile zostało nam pieniędzy. Nigdy nie możemy sprawdzić, ile zostało nam czasu”. Ma na myśli czas, który został nam na tej ziemi, a który powinniśmy cenić bardziej niż rzeczy materialne, za którymi nieustannie gonimy.